هسا شعر کاس آقایی

گیلکی شعران ِ کاس آقا

نکته پیرامون زبان" گیله طنز" کاس آقا در سایت آبکناری

1—" چندر بیبیج وابیج داره / روزیگار / لاپ / شامی بوستن دریم / = چقدر تفتیده شدن و برشته شدن دارد روزگار / عین کتلت داریم می شویم . "( کاس آقا ) . واژگان بیبیج وابیج ، و بوستن داریم زبان گیلکی اصیل باستانی ست . گیلکی نه لهجه است نه گویش . آنانی که معتقدند گیلکی لهجه یا گویش است سخت در اشتباهند زیرا گیلکی یکی از زبانهای کهن ایرانی است که مردم گیلان با آن تکلم می کنند . این که گویش است یا لهجه از حوصله ی این مقال خارج است . بنابر این ، همه چیز را به زبان می شناسیم . حتی یک هسا شعر ( شعر نو) ی گیلکی . زبان است که به چشمان ما توان دیدن یک روستا یا شهر و یا یک کشور را می دهد که دیدنی است . چیز هایی که قابل رویت است به ما نشان می دهد و چیز هایی که شنیدنی ست به ما می شنواند . زبان و زادگاه و انسان، سه گانه یی هستند که هریک خود و آن دو دیگر را در بر می گیرد ووجود هریک شرط وجود آن دو دیگر است و هیچیک را نمی توان از هم جدا کرد .

2–چون سخن از زبان کاس آقا در سایت ارجمند آبکناری ست ، بی گمان ، در جغرافیای کشورمان ، آبکنار ( انزلی / گیلان ) را از دیر باز نام و جایگاه و آواز ه یی در خور بوده است از تالاب منحصر بفردش گرفته تا شالیزار ها مناظر و مرا یای سبز گونش که قطعا هر بیننده یی را به تحیر و تحسین وا می دارد . اما زین میان نگارنده ی این سطور را دیگر گونه حکایتی است که به قول عین القضاه " اگر هیچ ننویسم هم نشاید و اگر خاموش گردم هم نشاید ."

3 – از مطالعه ی مقالات و مطالب فراوان در سایت آبکنارانی ژرف، بخوبی پیداست که مدیریت محترم سایت با پشتوانه ی فرهنگی و الهام شاعرانه و تخیل زیبای کاس آقای نازنین – گذشته از توجه به جزییات احوال آبکناری ها . خصلت و اراده آنها و درایت آنها ، به آنچه مربوط به فرهنگ و شعر و موسیقی و شخصیت های هنری نیز توجه دارد . و اگر در آنچه مربوط به لایه های لفظی و معنوی اشعار گیلکی ست ، بیشتر به زبان گیلکی شهروندان رشت و انزلی علاقه نشان می دهد ، این نکته ظاهرا از اهمیتی است که " کاس آقا " ی عزیز برای آن قایل بوده است که به یاری واژگان ناب بومی و آفرینه های دلنشین خود ، تا فر هنگ زادگا ه اش را نیز به میدان بکشاند که این کار به گمان من ، ستودنی است. و این گونه زیستن یعنی در درون خود با اشباح نیروهای ظلمت در آویختن . تلاش نو جویی و پویندگی ست . اما راقم این نوشته هم دوست دارد واژه زاران گیلکی آبکناری را نیز بیشتر در سایت آبکناری در خصوص شعر به وضوح رویت نماید .

4—به این ترتیب ، در سایت آبکناری ، شاعر و طنز پردازی نکته سنج با نام مستعار "کاس آقا " قلم می زند و در زبان فارسی و گیلکی شعر می گوید – یا به اصطلاح فرنگی ها : می نویسد . دلنشین و موجز و موثر و خوبش را هم می نویسد . بر اساس همین نشانه ها و گمانه زنی هاست که باید " کاس آقا " ی کوشنده و خلاق را بهترین و ممتاز ترین شاعر و طنز پرداز سایتی با مدیریت دوست دانشورم آقای مهرداد آبکناری نام نهاد . البته از نشانه ها چنین بر می آید که "کاس آقا" ی زنده یاد شیون یا همان ستار پسر استاد حیدر نیزه ساز دیلمانی در " قصه مرقد آقا"ی نیما یو شیج را شاید به ذهن خواننده یا شنونده ی گیلانی متبادر سازد :"کاس آقایی که ایته سینزده به در مث سینزده بوشو از دنیا به در " ولی نگارنده ، برای مدیریت محترم سایت و برای کاس آقا به خاطر تلاش ارجمند ش در راه اعتلای زبان گیلکی به ویژه گیله طنز( اولین وبلاگ طنز حرفه ای در زبان گیلکی ) آرزوی خیر می کنم و امید است که عمرشان دراز باشد و این خدمت را در روزگار سیزیف و پرومته به زبان گیلکی ادامه دهند. که البته اشعاری از کاس آقا در سطور آینده این نوشته خواهد آمد .

5- یک نکته ی مهم در شعر گیلکی ، برای حفظ و بقای آن ، استفاده از واژه های غیر گیلکی در شعر شاعران گیلک است که شعر را ارجمند تر و پر اقتدار تر خواهد کرد . نگارنده چندی پیش مقاله ای نوشت با نام " فارسی و گیلکی دو نقش نیم رخ بر دو روی یک سکه در زبان گیلکی " که در یکی از نشریات گیلان چاپ و منتشر شد . در آن مقال یاد آور شدم که برای حفظ زبان گیلکی باید از واژه های غیر گیلکی هم بهره برد. چرا که از قبل تعدادی از لغات روسی ( استکان / اسکناس / کرتوب / پامادار ..)، ترکی ( قاق / بلدر چین / آقا / فچاق / چیتین/ لاپ " چیتین به معنی دشوار، لاپ یعنی کاملا ، عینا و پاک هم معنی لاپ است ولی صدای سگ لاب می باشد "....) هندی ( جنگل / نیلو فر / چاپ ...) عربی ( سلام / ایمان / آدم ... ) انگلیسی ( کتری / والیبال ...) فرانسوی ( پلیس / آدرس / دیپلم ...) و.. نمونه هایی دیگر وارد فارسی و گیلکی شده و جدایی آنها غیر ممکن است .و ما وقتی اشعار شاعران گیلکی سرا را به دقت می خوانیم ، می بینیم کلمات غیر گیلکی در اشعار شان دیده می شود . که به نظر من هیچ ایرادی هم نیست . بلکه چنین است که ما را رویا روی شعری متین ، پخته و زیبا قرار می دهد . چند مثال می زنم : شیون در شعر خود کلمات غیر گیلکی زیر را به کار برده است : سیمرغ ( پهلوی )، ایمان ( عربی ) خروس ( پهلوی) سگ ( فارسی ) و... یا افراشته از کلمات آفتاب ( فارسی ) عشق ( عربی ) همسایه ( فارسی ) و ..حتی محمود طیاری شاعر و نمایش نامه نویس گیلانی در کتاب " ای موشته سرخ آلوچه "( مجمو عه شعر گیلکی ) خود از واژه های فرانسوی مثل فر و آسیستان استفاده کرده است .

6- اما فراموش نکنیم ، شاعران گیلک ، چنان واژه های مادری شان را در اشعارشان به کار می برند که احساسی عمیق در خاطر شنونده و خواننده گیلک زبان ایجاد می کند. به طور مثال به برشی از شاعران گیلکی سرا توجه فر مایید : 1- ( دو خونن بلبو لن می نوم تا صوب = بلبلان نامم را تا صبح می خوانند )" شمس لنگرودی " 2 – (جه می چومان خون چره با فنوه = از چشم هایم چرا نباید خون بریزد.)" جعفر بخش زاد ضیابری " 3-( توسنه خالانه جا گولیا دکفته نا = در شاخه های درختان توسکا غلغله افتاده است.)" رحیم چراغی کوچصفهانی" 4 –( زوالا آفتوه دیم، زرده زرده = نیم روز گرم چهره آفتاب زرد زرد است )" محمد شمس معطر لاهیجانی" 5 –( روخنه چلخومه بون ژکره کشه = رود زیر مه از ته دل فریاد می کشد.)" افشین پرتو سیاهکلی"6- ( سیا ابر پورو بوسته آسمانا = ابر سیاه آسمان را فرا گرفته .)" بارور غازیانی "7( داره گزگایم ، وارشا دو خادان درم = قورباغه ی درختی ام باران را دارم صدا می زنم )" کاس آقا " با این روی ، گیلکی سرایان با زبان محلی و مادری شان نیز شعر می گویند .

7 – حالا می روم سراغ گیله طنز کاس آقا تا او را بهتر بشناسیم . گفت بواب که تو " کیستی ؟" گفتم " این مشکل است . تا بیندیشم " بعد از آن، می گویم که " پیش از این روزگار ، مردی بوده است بزرگ . نام او آدم . من از فرزندان اویم " حرف ، حرف می آورد ، چندی پیش دوست ارجمندم آقای رحیم چراغی، شاعر و پژوهشگر گیلانی. سراغ کاس آقا را از نگارنده ی این سطور می گرفت . به گمانم می خواسته از گیله طنز ایشان ، در کتاب " شاعران هسا شعر " خود بهره مند شوند ومن پیام را رساندم و انگار کاس آقا پریده در آب و از این جا به بعد ریشه ی این درخت را باید از شاخه ها و برگهایش فهمید که آیا این درخت، سرو نجیب است ؟ یا یک بلوط پیر ؟ مثلا در شعر " کرچ آفتاو"( هاوا کرچ آفتاو بو کوده/ کولکاپسم / چاپ چاپ زئن دره = هوا آفتابی عالی ست / چرخ ریسک هم / دارد چهچه می زند ) زئن یا زان همان مصدر زدن است . زبان حال در گیلکی آبکناری در شش صیغه ی فعل داشتن چنین است: دارم – داری – داره / داریم – دارین – دارن . در بندر انزلی : درم ( درمه) – دری – دره / داریمی – داریدی – دارده اکنون مصدر زئن (= زدن ) را به هر یک از این افعال می افزاییم : زئن درم – زئن دری – زئن دره / زئن دریمی – زئن دریدی – زئن درده . گفتنی است که مردم رشت صیغه ی 5 و6 را درید و دریدی نیز تلفظ می کنند . اما در آبکنار در زمان حال – افزودن پیشوند (کرا ) به مضارع اخباری است مانند : کرا زنم – کرا زنی – کرا زنه / کرا زنیم – کرا زنین – کرا زنن . پس به زبان آبکناری صیغه ی سوم چنین است : کولکا پس م کرا چا پ چاپ زنه .

8 – البته این جا مقایسه یا برتری دو نوع لهجه نیست .بلکه وضعیت و هیات دو نوع گویش یا لهجه است که هر یک در جایگاه خودش متعالی است. و کلام کاس آقا از انسجام کامل بر خوردار است . با هر دید که بر آن بنگری ، ایراد لفظی و معنوی بر آن راه ندارد . سراینده گیله طنز در یکی از شعر هایش از شیر ، خواب ، شغال و فریاد سخن می گوید :( شیر بوخفته بسی / شئا لان / وا ئو وا ئو دکفید = پس از خفتن شیر / شغالان به زوزه می افتند ) یادی از شب های شاد و شنگ آبکنار که هم زنجره ها می خواندند و هم شغالان زوزه می کشیدند و کومه های آن سالها یادش به خیر حالا باید بگردیم جمع کنیم تکه های یادش به خیر را . نا گفته نماند مردم آبکنار ، شغال را کاشال تلفظ می کنند و جمع آن کاشالان است. به فریاد یا زوزه شغال، واوو هم گفته می شود .

9 –اکنون نگاه می کنیم به بندی از شعر شاعر :( هسا د واره زاین درم = حالا دیگر دارم سقط می کنم) .مصدر زاین در اصل زهن بوده و مصدر دومش که مصدر جعلی است زهستن بوده که امروز زاستن تلفظ می شود به معنی زاییدن که شهروندان انزلی و رشت آن را تلفظ می کنند . اما در آبکنار مصدر چین ( چیدن / زایدن ) استعمال می شود . مثلا کرا زاک چینو = دارد بچه می زاید . ولی برای سقط جنین از مصدر وارگادن که در اصل آویزان کردن است استفاده می کنند . مثلا – خو زاکا وارگاد = بچه اش را سقط کرد . یا " واره زان" را برای بوته های خیار و هندوانه و نظایر آن به کار می برند . به عنوان مثال : خیار خو بار ا کرا واره زانو . در مورد " واو" در زانو یا " مو " یا " یو " باید عرض کنم که اهالی آبکنار ماضی نقلی گیلکی را به صورت زیر تلفظ می کنند : بخورده مو – بخورده یی یو – بخورد / بخوردیمو – بخوردینو – بخوردنو . متاسفانه به علت تقلید بعضی از شهر زدگان که وقتی وارد شهر می شوند ، برای اینکه مورد تمسخر مردم شهر نشین قرار نگیرند – رنگ جماعت می گیرند که این گونه تقلید ها موجب مرگ زبان اصیل و باستانی گیلکی خواهد بود . مثلا عده ای از آبکناری ها ی مقیم رشت و انزلی . به جای بخورده یی یو ( خورده ای) بخورده داری تلفظ می کنند . یا مردم ضیابر و قرابا عوض بخوردیشو ( خورده ای ) و بزیشو ( زده ای ) بیشتر بخورده داری و بزه داری گویند . و خیلی واژ ه ها مثل : نبوخو( نمی شود ) فدخم ( می دهم ) خون فو و خو ( خون می ریزد ) وخشتن ( اجازه دادن ) و... رو به مرگ و فراموشی اند .

10- با این همه ، چنانکه اشاره کردم ، در این مثال ها آنچه مورد نظر است . تفاوت دونوع لهجه است . نه برتری لهجه ها . اگر خواننده خیلی کنجکاو و پر شکیب باشد ، تکه های دندان گیر پیدا می شود . چرا که گیلکی یکی از زبانهای رایج ایرانی است و بدیهی است که دچار تفارق لهجه می شود . نگرانی فقط فراموشی و مرگ لهجه هاست. بنا بر این تلفظ های متفاوت در زبان گیلکی نه بی معنی است و نه عیب و ایرادی دارد . زیرا هم دئن دره ( دارد می بیند ) درست است و هم کرا دینه . یا هم ، راشیمی (= راه می رویم ) صحیح می باشد و هم کرا را شیم. چون زبان گیلکی دارای لهجه های گوناگون است که نحوه تکلم و تلفظشان با یکدیگر متفاوت و در اصل متفقند . مثل لهجه های آبکناری ، گسکری ( صومعه سرا ، ضیابر و...) فومنی ، رشتی و انزلی چی و حالا هم که... سایت آبکناری با مدیریت مهرداد نازنین راه اندازی شده ( این خانه روشن می شود چون یاد نامت می کنم ) ضرورت دارد که از لهجه های اصیل آبکناری هم استفاده شود . در پایان می گویم که شعرهای کاس آقا را دوست تر می دارم که آن را در نهایت زیبایی و انسجام بیان می کند و در میان کارهایش گیله طنز ، زبانی شاعرانه ، کنایه آمیز و پراز تصویر های تازه است . برایش آرزوی عمر دراز و کامیابی ی بسیار می کنم .

تحریر -12آبان ماه 1392 آبکنار کادوس ( فرامرز شکوری)

نوشته شده در ۱۳٩۳/۱/٢٠ساعت ٢:۱۱ ‎ق.ظ توسط کاس آقا نظرات () |

Design By : nightSelect.com